Het antropisch principe

Zix en ik zaten gister op een zonnig terras bij Studio. En waar heb je het dan over? Precies: over God, het universum en het antropisch principe.

Stelling: de natuurwetten in het universum zijn zó op elkaar ingesteld, dat er wel leven móest ontstaan. Als een van de natuurwetten maar een greintje anders was, was het universum in elkaar geklapt of waren er nooit planeten ontstaan. Dit bewijst het bestaan van een intelligentie, God, die hier voor heeft gezorgd.

Er zijn drie opties:

Optie 1. De natuurwetten zijn toevallig precies zo afgesteld, zonder God. Een grote toevalligheid.

Optie 2. De natuurwetten zijn afgesteld door God. Geen toeval.

Optie 3. De natuurwetten zijn precies afgesteld, maar geen toeval, want er zijn ontelbare andere universa waarin het wel mis ging.

Optie 1 en 2 verklaren eigenlijk niets, maar zeggen "het zij zo". Optie 3 is wat bekend staat als het antropische principe. Dit principe zegt dat het universum zo is, omdat als het anders zou zijn, er geen leven was ontstaan om dit te kunnen constateren.

Optie 1 en 2 kunnen niet als wetenschappelijke theorie dienen, omdat een theorie falsificeerbaar dient te zijn: je moet in staat zijn om een bewijs te vinden dat een theorie ontkracht. Een bewijs tegen God is praktisch onmogelijk, omdat er geen welomschreven beeld van God is. Als er bijvoorbeeld een bewijs tegen het scheppingsverhaal wordt gevonden, wordt eenvoudig de interpretatie van de bijbel of het beeld van God bijgesteld.

Optie 3 heeft een betere kans falsificeerbaar te zijn. Uit deeltjesfysica volgen allerlei theorieën die het bestaan van andere universa ondersteunen of verwerpen.

Meer onderzoek (de deeltjesversneller in Genève) kan antwoord geven op de of we ons bestaan te danken hebben aan God, toeval of diversiteit. Kunnen we het eindelijk ergens anders over hebben.

Iets versus Niets

Waarom is er iets en is er niet niets?

Deze vraag, de meest essentiële vraag die iemand zich kan stellen, houdt me al lang bezig. En nu prijkt deze vraag op de cover van New Scientist. Tijd om de vraag nog eens te stellen.

Waarom is er iets en is er niet niets? Niets is veel eenvoudiger, veel gemakkelijker, veel logischer. Het iets is een volslagen mirakel, een absurde toestand, een bizarre droom. Het tart elke logica.

Ik kwam uiteindelijk tot de slotsom dat beide bestaan. Omdat we het niets niet kunnen waarnemen, verkeren we in de illusie dat er slechts iets is. Maar het kan zijn dat dit een gedachtenkronkel is, een drogreden, een farce, een contradictio in terminus, een... ach laat ook maar.

Wie heeft de oplossing voor dit raadsel? Laten we ons dit weekend eens met deze vraag bezig houden. Ik wacht jullie reacties af.

Waarom is er iets en is er niet niets?

Asimovismen

Toen Isaac Asimov stierf in 1992, had hij ongeveer 500 publicaties op zijn naam staan, voornamelijk sciencefiction en populair-wetenschappelijke boeken. Hij behoort samen met Arthur C. Clarke en Robert Heinlein tot de 'Grote Drie' van de sciencefiction-schrijvers in de vorige eeuw.

Aforismen van Isaac Asimov.

De opwindendste uitspraak die kan klinken in wetenschap en voorafgaat aan grote ontdekkingen, is niet "Eureka!" maar: "Dat is gek..."

Ik ben niet bang voor computers, ik ben bang voor het ontbreken ervan.

Laat moraliteit je nooit belemmeren om goed te doen.

Oude mensen denken dat jonge mensen nog niets weten van liefde. Jonge mensen denken dat oude mensen niets meer weten van liefde.

Je overgeven aan onwetendheid en het God noemen is altijd nog voorbarig gebleken en het blijft tot op vandaag voorbarig.

Model van de werkelijkheid

Wetenschappers hebben nog geen totaalplaatje van de werkelijkheid. Witte plekken op de landkaart liggen nog braak. Ruimte voor bureaufilosofen om met een hoop flauwekul te beredeneren hoe het nou allemaal écht in elkaar zit. Ook ik draag er graag mijn steentje aan bij.

Ik zit met een idee dat me niet meer loslaat... tenzij ik het blog. Het begon allemaal met het idee dat tijd, op macroscopische schaal, niet bestaat, maar het product is van circulaire subatomaire tijd. In die subatomaire tijd vinden interacties plaats tussen deeltjes die op zich omkeerbaar zijn, maar omdat die interacties op hun beurt weer interacteren met processen in hun omgeving, ontstaat er op grotere schaal een niet omkeerbare wanorde. Zie mijn blogs hier en hier.

Nog fundamenteler dan de omkeerbare subatomaire procesjes zijn de procesjes die plaatsvinden in het vacuüm. Het vacuüm bevat ontelbare virtuele deeltjes die spontaan ontstaan en weer vernietigd worden. Ook omkeerbaar, maar dit keer tevens onwaargenomen. Netto levert dat vacuüm op.

Elk deeltjesproces dat in zijn geheel geen invloed uitoefent op de rest van het universum kan als virtueel beschouwd worden. Er hoeft geen grens te zijn aan de grootte van een virtueel proces, maar omdat lichtdeeltjes en atomen het hele universum doorkruisen, is er maar weinig plek is om niet waargenomen te worden (ik neem gemakshalve als definitie van waarneming dat er sprake is van een niet meer uit te wissen beïnvloeding van het universum).

Er is dus een duidelijke scheidslijn te trekken tussen virtuele deeltjes en reële deeltjes: als het deeltje de rest van de omgeving permanent beïnvloedt, is het een reëel deeltje, anders virtueel en kun je net zo goed zeggen dat het nooit bestaan heeft.

Deze scheidslijn, waarop een deeltje soms virtueel blijft (en terugvalt naar Sprookjesland), soms reëel wordt (en in de Grote Boze Mensenwereld terechtkomt), lijkt op de waarnemingshorizon bij zwarte gaten waarbij Hawkingstraling ontstaat. Hawkingstraling ontstaat als een virtueel proces, zoals dat in het vacuüm voorkomt, uiteengereten wordt door de zwaartekracht van het zwarte gat. Het ene deel keert terug naar het zwarte gat en blijft daarmee virtueel, het andere deel ontsnapt aan de zwaartekracht en wordt reëel.

Dit virtuele gebied is onbeperkt in energie en de oorzaak van alles wat we om ons heen zien. Het is per definitie onkenbaar. Rond dit virtuele gebied ligt een laag dat we bewustzijn kunnen noemen: hier worden we nieuwe deeltjes gewaar (de niet meer uit te wissen beïnvloeding van het universum). Vanaf dat moment zijn de deeltjes officieel geboren en komen terecht in ons universum, dat niet meer is dan een vergaarbak van reëel geworden deeltjes (of beter: procesjes). Zolang de deeltjes ons kunnen beïnvloeden zijn ze reëel en behoren tot ons universum. Verdwijnen ze voorbij de rand van ons universum (17,3 miljard lichtjaar van ons vandaan) dan zijn ze opnieuw virtueel te noemen.

Zo, het is eruit. Ik kan weer rustig slapen.

Simple minds, broad visions

Weer een nieuw theorietje bedacht onder het douchen: mensen met een grote algemene ontwikkeling kunnen geen grote visies ontwikkelen.

Ik ben nooit goed geweest in rijtjes leren. Geschiedenis, aardrijkskunde, talen (alpha) was niet aan mij besteed. Wiskunde, natuurkunde en scheikunde (bèta) vond ik veel makkelijker, omdat je er niet zoveel voor hoefde te onthouden. Een paar formules gecombineerd met een beetje inzicht was voldoende. De rijtjes hoofdsteden en naamvallen bleven maar niet in mijn brein plakken, alsof het kapstokje ontbrak.

Misschien is het deel van mijn brein dat voor dat soort informatie gereserveerd is wel niet zo groot en een stuk kleiner dan bij mensen met een overvloedige algemene ontwikkeling en veel feitenkennis.

Bekend is dat hersenfuncties die om een of andere reden uitvallen, door andere hersengedeeltes overgenomen worden. Zo raken die gedeeltes multifunctioneel.

Bekend is ook het verschijnsel dat zintuigelijke prikkels, bijvoorbeeld geluid, een andere zintuigelijke gewaarwording kon veroorzaken, bijvoorbeeld visie. Sommige mensen zien bijvoorbeeld de kleur geel bij een bepaalde klank.

Bij mensen met een grote algemene ontwikkeling, de feitenkanonnen, liggen de hersencellen voor de diverse weetjes ver genoeg uit elkaar om vermenging uit te sluiten en misschien wel te ver om de weetjes te verbinden tot grotere inzichten. Misschien zijn mensen met multifunctionele hersencellen, de rijtjeskneuzen, wel beter in staat te synthetiseren en tot grote algemene inzichten te komen.

Wat een groot algemeen inzicht!

Radiohead

De top 2000 is op de radio en af en toe, als Isis en ik out and about zijn, maken we gebruik van de radiofunctie van ons mobieltje om te kunnen blijven luisteren. Niet dat we de hele dag naar de top 2000 luisteren. Zulke fans zijn we nou ook weer niet. Vooral in de hogere regionen van deze muzieklijst zijn de nummers redelijk grijsgedraaid en niet echt meer verrassend.

Maar met muziek op ziet de wereld er toch anders uit. Niet voor niets maken cineasten dankbaar gebruik van muziek om hun geschoten filmbeelden wat op te leuken. Een meeuw die door de lucht vliegt: aardig. Maar met Wind of Change van de Scorpions ziet die meeuw er al veel heldhaftiger uit. Muziek legt een laagje betekenis over de werkelijkheid.

Misschien klinkt er in ieder hoofd wel een melodie die de waargenomen werkelijkheid de nodige kleur geeft. Een onhoorbaar deuntje, voor iedereen verschillend, dat iemands waarneming beïnvloedt. Is dat de reden dat de een een notoire somberpit is en de ander een vrolijke geinponem?

Het stipje

Kijk nog eens naar dat stipje. Enig idee wat dat is?

Het is HIER. Dat zijn wij.

En op dat stipje: iedereen waar je van houdt, iedereen die jij kent, iedereen waar je ooit van gehoord hebt, elk mens dat ooit WAS, leefde dáár zijn leven. De optelsom van ons geluk en lijden, de duizenden religies, ideologieën en economische doctrines, elke jager en verzamelaar, elke held en lafaard, elke stichter en vernietiger van beschavingen, elke koning en boer, elk verliefd stelletje, elke moeder en vader, elk hoopvol kind, uitvinder en ontdekkingsreiziger, elke leraar, elke corrupte politicus, elke superster, elke geboren leider, elke heilige en zondaar in de geschiedenis van onze soort leefde hier. Op een stofdeeltje, opgelost in een zonnestraal.

De Aarde is een ongelooflijk klein podium in een ongelooflijk uitgestrekte kosmische arena. Denk eens aan de rivieren van bloed, verspild door al die generalen en keizers zodat zij, glorieus triomferend, de tijdelijke meesters konden zijn van een gedeelte van dit stofje. Denk eens aan al die eindeloze wreedheden, veroorzaakt door de bewoners van het ene deel van dit stofje, berokkend aan de nauwelijks te onderscheiden bewoners van het andere deel van het stofje, hoe talrijk hun misverstanden, hoe sterk hun neiging om de ander te doden, hoe fanatiek hun haat.

Onze misvattingen, onze ingebeelde belangrijkheid, onze aanname dat we een bevoorrechte positie hebben in het universum, wordt uitgedaagd door dit zwakke lichtpuntje. Onze planeet is een eenzame stip in de grote uitdijende kosmische duisternis. In deze onvindbaarheid, in al deze uitgestrektheid, is er geen enkele aanwijzing dat er iets zal zijn dat ons zal redden van onszelf.

De Aarde is de enige wereld, voor zover bekend, dat leven bevat. Er is geen plek waar we heen kunnen, tenminste niet in de nabije toekomst. Bezoeken, ja. Ons vestigen, nog niet. Of je het nu leuk vindt of niet, op dit moment is de Aarde de plek waar het op aan komt.

Er wordt gezegd dat astronomie een nederig makende, karaktervormende ervaring is. Misschien is er geen betere demonstratie van de waanzin van menselijke hoogmoed dan deze op grote afstand gemaakte foto van onze wereld. Voor Carl Sagan onderstreepte de foto onze verantwoordelijkheid om vriendelijker met elkaar om te gaan, om deze zwakke, blauwe stip te behouden en zijn bestaan te vieren. Ons enige thuis dat we ooit zullen kennen.

Carl Sagan, de Amerikaanse astronoom die in 1996 stierf, kon ons bestaan als geen ander in kosmisch perspectief zetten. Al Gore refereerde aan Sagans woorden in zijn film An Inconvenient Truth. Als het besef van onze kwetsbaarheid doordringt, kunnen we gemotiveerd raken onze hebzucht opzij te zetten.

Misschien is het succes van Al Gores boodschap wel een teken aan de wand en sluimert er een nieuw elan in de geest van de mensen. Een allesbevattend perspectief, waartoe Carl Sagan de aanzet gaf, en dat de oplossing kan zijn voor onze bestaanscrisis.

Terwijl ik dit schrijf, hoor ik dat er zich ongelooflijke hoeveelheden gas en olie in de zeebodem van de Noordpool ophouden en dat we daar binnenkort bij kunnen omdat de Noordpool smelt! Wat zeur ik nog, kom op! Werk aan de winkel!

Links:
A pale blue dot - Carl Sagan 3 min 31 sec
A pale blue dot - Carl Sagan 40 min 02 sec
Trailer An inconvenient truth op Climatecrisis.net
Al Gore over An inconvenient truth - 3 min 44 sec

God

God. Wel of niet?

God bevindt zich altijd dáár waar nog geen wetenschappelijke theorie voorhanden is. Rest dus de vraag: zijn we ooit in staat om alles te verklaren vanuit een wetenschappelijke theorie?

Zo ja, dan zal God niet bestaan.

Hoe zal een theorie van alles eruit zien? Kan zoiets bestaan? En als die gevonden wordt, wie heeft die theorie dan gemaakt? Het lijkt een beetje op het bewijs dat de hoeveelheid natuurlijke getallen oneindig is. Stel eerst dat er een grootste natuurlijk getal is. Tel daar 1 bij op. De uitkomst is groter dan het grootste natuurlijke getal. Dat kan niet, dus moet het aantal natuurlijke getallen oneindig zijn.

In wis- en natuurkunde wordt vaak een hogere dimensie geponeerd om een bewijs of theorie sluitend te krijgen. Natuurkundigen goochelen al met 26 dimensies om de string-theorie te onderbouwen.

Een theorie van alles zou het bestaan van een nog hogere dimensie of een andere werkelijkheid die onze werkelijkheid op een of andere manier beïnvloed moeten uitsluiten. Een lastige klus.

Ik ben bang en blij dat God nooit uitgesloten kan worden. Bang, omdat er altijd mensen zullen zijn die zich bevoorrecht voelen omdat ze denken een 'lijntje' te hebben met dat opperwezen. Blij, omdat er altijd ruimte zal blijven voor verbeelding.

Zonnebrandcrème

Dames en heren van de klas van 2007.

Als er één advies is dat ik je zou willen geven voor de toekomst, dan is het wel zonnebrandcrème. De gunstige lange-termijn effecten van zonnebrandcrème zijn wetenschappelijk bewezen, terwijl de rest van mijn advies niet betrouwbaarder is dan mijn eigen waardeloze ervaring. Ik zal dit advies uit de doeken doen... nu.

Geniet van de kracht en schoonheid van je jeugd; ach wat zou het... je zult niet begrijpen wat dat inhoudt, totdat diezelfde kracht en schoonheid vervaagd is. Maar geloof me, over 20 jaar zul je terugkijken op foto's van jezelf en beseffen, op een manier die je je nu niet kunt voorstellen, hoeveel mogelijkheden er in 't verschiet lagen en hoe geweldig je eruit zag... je bent niet zo dik als je eruit ziet.

Maak je geen zorgen om de toekomst. Of wel, maar besef dat zorgen maken net zo effectief is als het oplossen van een wiskundig vraagstuk door het nuttigen van kauwgum.

Echte levensproblemen zijn hoogstwaarschijnlijk die dingen die je piekerende brein nog nooit zijn opgevallen; dingen die je besluipen om 4 uur 's middags op een doorsnee dinsdag.

Doe elke dag iets dat je bang maakt.

Zing.

Ga niet onverschillig om met de gevoelens van anderen. Ga niet om met mensen die jou onverschillig behandelen.

Flos.

Verspil geen tijd aan jaloezie; soms loop je voorop, soms achteraan. De race is lang en op 't einde sta je er alleen voor.

Onthou de complimenten die je ontvangt, vergeet de beledigingen (en als 't je lukt, vertel me hoe je 't deed).

Bewaar je oude liefdesbrieven, gooi je oude bankafschriften weg.

Rek je uit.

Voel je niet schuldig als je niet weet wat je aanmoet met je leven. De interessantste mensen die ik ken weten op hun 22e nog niet wat ze ermee moeten. Een paar van de intessantste, 40 jaar oud, weten het nog steeds niet.

Neem voldoende calcium. Wees voorzichtig met je knieën - je zult ze missen als ze er niet meer zijn.

Misschien trouw je, misschien niet. Misschien krijg je kinderen, misschien niet. Misschien zul je scheiden als je 40 bent; misschien doe je de Vogeltjesdans op je 75e trouwdag.

Wat je ook doet, geef jezelf niet teveel schouderklopjes maar maak jezelf ook niet teveel verwijten. De helft van alles wat je bereikt komt je aanwaaien, net als bij iedereen.

Geniet van je lichaam: gebruik het op alle mogelijke manieren. Wees er niet bang voor of wat andere mensen ervan denken; het is het meest fantastische instrument dat je ooit zult hebben.

Dans... ook als je huiskamer de enige plek is waar het kan.

Lees de gebruiksaanwijzingen (ook als je ze niet opvolgt).

Lees geen beauty magazines; je gaat je er alleen maar lelijk door voelen.

Leer je ouders kennen; je weet maar nooit wanneer je ze voor het laatst ziet.

Wees aardig voor je broers en zussen. Ze zijn de beste schakel naar je verleden en de kans is groot dat ze er in de toekomst ook zullen zijn.

Begrijp dat vrienden komen en gaan, maar dat een select gezelschap zal bijven. Werk hard om bruggen te slaan tussen geografische barrières en verschillen in levensstijl, want hoe ouder je wordt, hoe meer je de mensen nodig zult hebben die je kende toen je jong was.

Woon één keer in Amsterdam, maar ga er weg voor je verbittert.

Woon één keer in Noordwijkerhout, maar ga er weg voor je een softie wordt.

Reis.

Accepteer bepaalde onwrikbare waarheden: prijzen zullen omhoog gaan, politici zullen stroop smeren, ook jij zult oud worden; en als dat gebeurt, zul je fantaseren over toen je nog jong was, de prijzen nog redelijk waren, politici nog eerlijk en kinderen respect hadden voor de ouderen.

Heb respect voor de ouderen.

Verwacht niet dat iemand je financieel zal ondersteunen. Misschien heb je aandelen, misschien heb je een suikeroom maar je weet nooit wanneer die bron opdroogt.

Rommel niet teveel met je haar of tegen de tijd dat je 40 bent, ziet het eruit als dat van een 85-jarige.

Kijk uit met de adviezen die je ontvangt, maar wees geduldig van wie je die krijgt. Advies is een vorm van nostalgie; door het weg te geven doe je of het nieuw is, stof je het af, schilder je 't waar nodig over en wordt het meer dan 't verdient gerecycled.

Maar vertrouw me wat de zonnebrandcrème betreft.

De tekst is een vertaling van een column uit 1997 van Mary Schmich, columniste bij de Chicago Tribune.

De column circuleerde op internet en in 1999 maakte Baz Luhrmann er met Everybody's free (to wear sunscreen) een hit van.



Link: Everybody is free (to wear sunscreen) - Baz Luhrmann (YouTube)
De originele tekst - Isis Ontsluiert

Fluctucratie

Democratie is een groot goed. Hoewel Amerika er niet altijd in slaagt het Europese ideaal te verkopen aan minder geciviliseerde staten, is iedereen het er wel over eens dat democratie in ieder geval een poging is om macht op een eerlijke manier te verdelen.

Maar is democratie de beste manier om een samenleving te organiseren? Welke organisatiestructuur zou een grote groep mensen aannemen, als die niet beïnvloedt wordt door democratische verkiezingen aan de ene kant en dictatoriale neigingen aan de andere kant? Welke structuur zou de groep als geheel tevreden stellen, met de minste kans op muiterij en de grootste kans op overleving?

De manier waarop rijkdom verdeeld is zal de mate van tevredenheid het meest bepalen. Ongelijke verdeling leidt misschien tot grotere tevredenheid van de rijke individuen, maar vergroot de kans op muiterij door arme individuen. Voor de overleving van de groep als geheel is daarom een eerlijke verdeling van de rijkdom nodig, die alle individuen min of meer tevreden stelt. Het valt daarom te verwachten dat stabiele groepen leiders zal kennen die links geöriënteerd zijn, dus sociaal ingesteld, en hun macht niet misbruiken om zichzelf te verrijken maar om rijkdom evenredig te verdelen.

In elke samenleving bevindt zich een groep "linksen" en een groep "rechtsen". Uit recent onderzoek blijkt dat politieke voorkeur in het brein verankerd ligt en iemands voorkeur zelfs via een hersenscan ontdekt kan worden. De evolutie heeft blijkbaar bedacht dat beide groepen nodig zijn om overleving te waarborgen.

Rechtse individuen, die een broertje dood hebben aan sociale bemoeienis en het liefst met eigen initiatief materiële rijkdom willen vergaren, doen het uitstekend als verzamelaars en jagers. Hun gedwongen donatie van het vergaarde spul aan de groep is de tol die ze betalen om van andere voordelen van de groep gebruik te kunnen maken.

Maar democratie gooit alles omver. De natuurlijk ontstane groepsstructuur, links aan de macht en rechts als de werkpaarden voor de groep, wordt overruled door een kunstmatige ingreep. Net als de socialen kiezen de rechtse verzamelaars en jagers hun evenbeeld uit om de groep te leiden en als zij in de meerderheid zijn, bijvoorbeeld wanneer het de groep economisch niet voor de wind gaat en er meer verzamelaars en jagers ontstaan zijn, zullen de sociale leiders worden ingewisseld door hun egoïstische tegenpolen. Het gevolg is een onevenredige verdeling van de rijkdom en het verontachtzamen van hulpbehoevende individuen. Ziekte en muiterij liggen op de loer en het voortbestaan van de groep wordt bedreigd. Wanneer de situatie te idioot wordt of wijfelende individuen links worden als genoeg rijkdom is verzameld, zullen de linksen weer in de meerderheid komen en kunnen na verkiezingen de herstelwerkzaamheden voor de groep weer beginnen. Zo leidt democratie tot "fluctucratie", een onefficiënte wisseling van de wacht.

Een oplossing voor dit chaotische patroon zou kunnen zijn om de regeringsperiode van een zittende regering te verlengen, als bepaalde indicatoren aangeven dat de gekozen strategie de groep als geheel dient (economie, milieu, veiligheid, gezondheid, onderwijs, tevredenheid).

Het tijdelijkheidsdilemma

Ik ben 40 geworden en net als toen ik 30, 20 en 10 werd zet dat je aan het denken. Ik kan me nog herinneren dat ik 10 werd en hoe verschrikkelijk ik dat vond. Ik stond op het schoolplein, alleen, en dacht na over de magie van enkelvoudige getallen, cijfers. 7 vond ik een mooie leeftijd. 9 ook, ware het niet dat dat al zo dichtbij de 10 was. Met 10 werd leeftijd tellen een complexe aangelegenheid, een gekunsteld geheel en verloor leeftijd de samengebalde kracht die in een cijfer verborgen lag.

Toen werd ik 20 en dacht dat m'n leven wel ongeveer ten einde was. M'n jeugd was voorbij en veel meer zou er wel niet komen. Toen ik 30 werd zag ik de onnozelheid van die gedachte in en besloot te breken met die 10-jarige cyclus van zelfbeklag.

Ook de jaren tussen 40 en 50 zullen ongetwijfeld hun eigen unieke kwaliteiten hebben en de moeite waard zijn om geleefd te worden. Maar de prijs die voor die jaren betaald moet worden is vrij hoog, namelijk 50 worden.

Ik weet nog dat ik als kind buikpijn kreeg als ik, 's avonds in bed, dacht aan de dood. Hetzelfde gevoel, maar dan iets positiever, bekroop me als ik naar de sterren keek en het besef liet doordringen dat de ruimte oneindig groot was. Dat besef kon je niet zomaar oproepen. Je kon de condities scheppen door omhoog te staren en de mantra te prevelen "alsmaar door, alsmaar door..." Als het besef daar was, trok het bloed naar je buik en kreeg je kippenvel.

Ook het besef van de dood bevatte een factor oneindigheid. Want de onbegrijpelijkheid van de dood is dat je oneindig lang dood zult zijn, dat je nooit meer terug zult keren en dat niemand meer van je bestaan zal weten. Als je sterft, ben je levenslang veroordeeld tot de dood. Ook dit besef was niet zomaar op te roepen, je moest er wel wat voor doen. Daardoor werd het mogelijk het onbegrijpelijke los te laten en me te richten op het begrijpbare.

Dat alles vergaat, is een bittere pil om te slikken. Leven is als het bouwen van zandkastelen met heel droog zand. De waan van de dag heeft een heel beperkte houdbaarheidsdatum. Het is niet moeilijk te beseffen dat je richten op zaken die tijdelijk zijn niet veel zin heeft. Het tijdloze, eeuwige is een veel betere investering. Als je eenmaal bent 'ingetuned' op het tijdloze, kun je je weer bezig houden met tijdelijkheden, omdat je daarin het tijdloze zult herkennen.

Waarom zou je leven? Wat motiveert je? Misschien bestaat er zoiets als een geheime missie. Opdrachten die je vanuit dat tijdloze domein zijn ingefluisterd voor of vlak na je geboorte. Dat je iets te vervullen hebt. Vaak is het niet iets concreets maar blijft het een leven lang onuitgesproken of zelfs ongedacht. Maar het geeft onherroepelijk een richting aan je leven en inspireert de keuzes die je maakt.

Ook zonder die missie drijft je instinct je voort om pap te eten en je voort te planten. Maar jouw onuitgesproken persoonlijke missie is het zout in de pap.

Tune in, turn on, drop out!

Vierde dimensie

Stel je eens voor dat we mieren zijn die rondlopen op een globe. Eén mier loopt omhoog en komt aan bij de Noordpool, een andere mier loopt omlaag, passeert de Zuidpool en komt uiteindelijk ook aan bij de Noordpool. Voor ons niets vreemds, maar voor de mieren, die de globe nog nooit van een afstand hebben gezien en er daarom vanuit gingen dat het oppervlakte van de globe volkomen plat was een gekke gewaarwording.

Stel je nu eens een wolkenloze sterrenhemel voor, bij voorkeur op een mooi tropisch strand met een cocktail in je ene hand en je liefste lieveling in je andere hand. Je kijkt zover je bijziendheid het toelaat de oneindigheid van de hemel in. Zover je kunt zien niets dan sterren. Omdat je altijd het wetenschapskatern van het plaatselijke sufferdje doorleest weet je dat het heelal ooit begonnen is als oerknal, Big Bang. Het heelal begon als een speldenpuntje dat heel snel uit elkaar spatte en zo groot werd als het nu is. Ook weet je dat hoe verder je kijkt, hoe verder je in het verleden kijkt, omdat het licht nou eenmaal tijd nodig heeft om je bijziende ogen te bereiken.

Ineens snap je hoe ons universum is gekromd in een vierde dimensie! Als je maar ver genoeg kijkt, zul je het universum zien toen het nog een speldenpuntje was. Het maakt niet uit in welke richting je kijkt. Ook mensen aan de andere kant van de Aarde, die voor jou af gezien omlaag de hemel inkijken, kijken naar hetzelfde speldenpuntje. Alle wereldlijnen, omhoog, omlaag, naar links, naar rechts, vooruit, achteruit leiden naar één punt, de universele Noordpool. Alfa en omega!

Als je wakker wordt uit je filosofische mijmering, zie je dat je liefste lieveling het aan het aanpappen is met een gebruinde, gespierde inboorling. Tijd om voor alfa-mannetje te spelen en je omega mee te sleuren het hotel in.

Filosofisch brainstormen

Isis en ik waren gisteren in Leiden. Ik was haar nog een verjaardagskadootje verschuldigd. We liepen door de Haarlemmerstraat die was omgedoopt tot een 'Street of Fame' of een 'Prominenten Promenade'. Boven de straat hingen portretten van prominenten die iets met Leiden van doen hebben of hadden. Mary Servaes, beter bekend als de Zangeres Zonder Naam, heeft er gewoond. Maar ook Heike Kamerlingh Onnes, Linnaeus en zelfs Albert Einstein (bijzonder hoogleraar) hebben iets met Leiden gehad. Dat maakte de wandeling door de lange Haarlemmerstraat aangenamer dan de standaard Blokkers, Kruidvaten en Bruna's.

Isis en ik werden door al deze geleerden geïnspireerd en begonnen filosofisch te raaskallen. We sneden klimaatverandering aan als gespreksonderwerp. We waren het eens over de oorzaak: het grote aantal wereldburgers. We zagen allebei in dat de groei van de wereldbevolking een verzadigingscurve zal zijn en dat het zich uiteindelijk zal stabiliseren. Maar dan kan het inmiddels al slecht zijn afgelopen met moedertje Aarde. Wel zullen de meeste mensen in steden wonen waardoor levensonderhoud en afvalstromen geoptimaliseerd kunnen worden, ten bate van het milieu. Maar een afname van de wereldbevolking zou het meest effectief zijn om milieuverontreiniging en CO2-uitstoot tegen te gaan.
In China mag je niet meer dan één kind baren, op het eerste gezicht een effectieve maatregel, maar dit leidt tot mensonterende en -afdrijvende praktijken. Ik kwam met het idee om kinderloosheid te bevorderen door mensen zonder kind een pensioen te garanderen (vaak is een ouderdagsvoorziening een reden om kinderen te nemen, wie zorgt er anders voor je?).
Isis vond dat dit onhaalbaar was: hoe zou zo'n pensioen bekostigd moeten worden? Door geen kinderen te nemen kan je nageslacht niet bijdragen aan de maatschappij. Ik vond dat elk mensenkind voor zoveel milieuproblemen en -kosten zal zorgen dat het op lange termijn gezien lonender is geen kind te nemen en een pensioen uit te keren.
Isis vond een maximum van twee kinderen een idee. Daarmee wordt op termijn de wereldbevolking minder. Wel vond ze dat kinderbijslag moest blijven bestaan, maar alleen voor de niet zo draagkrachtigen en dat deze bijslag moest afnemen bij elk volgend kind.
Bij een pensioenbeloning dreigt net als in China een grote toename van het aantal abortussen, al dan niet legaal. Om dat te voorkomen, zou de pensioenbeloning alleen mogen gelden voor mensen die zich hebben laten steriliseren.
Maar wat als blijkt dat er voor de sterilisatie een onechtelijk kind geboren is, dat de aanstaande pensionaris ineens als vader komt opeisen? Het kind alsnog postnataal aborteren zou dan een verleidelijke methode zijn om je pensioen veilig te stellen.

Wie weet er humane oplossingen voor het verminderen van de wereldbevolking?

Stoffelijke reïncarnatie

Voor wie genoeg heeft van het welles nietes of er nu wel of geen leven na de dood is, het volgende gedachtenexperiment:

We gaan er even van uit dat er geen leven na de dood is. De menselijke geest is niets dan een verschijnsel van de hersenen, een verschijnsel dat zal verdwijnen bij het afsterven van de hersenen na de dood (of tijdens belspelletjes).

Wat was er in dat geval voor je geboorte? Niets. Hoe lang niets? Eeuwen. Nee, miljoenen jaren. Even opzoeken... miljarden jaren, tenminste vanaf de Big Bang geteld. Maar eigenlijk was er oneindig lang niets als we uitgaan van een soort tijd vóór de Big Bang (Stephen Hawking zal zich in z'n rolstoel omdraaien als hij het zou horen).

Okee: eerst was er niets en toen kwam JIJ. JIJ wordt gedefinieerd als een stoffelijk samenraapsel van wat hersencelletjes (zie de eerste aanname). Stoffelijk, dus per definitie eindig in complexiteit. Daarom: een herhaalbaar experiment. Na voldoende mislukte pogingen zal JIJ weer ontstaan, zoals elke combinatie van een eindige hoeveelheid dobbelstenen onvermijdelijk zal vallen na voldoende pogingen.

Het niets van voor je geboorte, het niets van waaruit JIJ bent ontsproten, zal er na jouw dood weer zijn.

Ons universum is net zo'n gelukkige samenloop van omstandigheden als jij bent. Uit metingen van elektrische ladingen, zwaartekracht, massa, blijkt dat het universum niet was ontstaan als een van die vele variabelen ook maar ietsje anders was geweest.

Twee verklaringen zijn nu mogelijk: Of er is een God die dit bedacht heeft en dan is er een Geest en hoeven we stoffelijke reïncarnatie niet meer te bewijzen, of het universum is een van vele, misschien wel oneindige hoeveelheid universa en de onze is toevallig een redelijk geslaagd exemplaar.

In dat laatste geval zullen er na JOUW dood nog oneindig vele experimenten volgen om JOU weer te doen ontstaan. Gezien de eindige omvang van jouw complexiteit zal jij onvermijdelijk weer ontstaan, ooit, in een heel verre toekomst.

Omdat je de tijd tussen jouw dood en jouw nieuwe geboorte niet meemaakt, zul je in jouw perceptie altijd leven, hoewel er waarschijnlijk geen kennisoverdracht kan zijn tussen het ene en het andere leven.

Reïncarnatie lijkt dus onvermijdelijk, in het geval het aantal universa oneindig is. Het rad van geboorte en wedergeboorte waarvan in het Boeddhisme sprake is?

Eenjaarsbuis

Het is vandaag op de kop af een jaar geleden dat ik met Reageerbuis ben begonnen.

Het is niet altijd makkelijk geweest. Ik heb hoogtepunten gekend, maar ook dieptepunten. Momenten van schitterende zonneschijn, dan weer momenten van asgrauwe vergezichten. Maar altijd weer krabbelde ik overeind, liet me niet kennen. Het heilige doel bracht me de kracht die ik nodig had. Dat doel: kennis en wetenschap brengen aan het lagere volk dat het eigenlijk niet verdiend, heb ik nooit uit het oog verloren.

Nooit heb ik enige positieve feedback gekregen. Alleen van vrienden en familie, maar dat telt niet. Ondanks adembenemende bezoekersaantallen heeft niemand ooit maar de moeite genomen even te reageren. Ze snappen het niet of het laat ze volkomen koud. In beide gevallen zie ik het als een aansporing op de ingeslagen weg verder te gaan, om zelfs krachtiger dan voorheen mijn boodschap te verkondigen.

Ze krijgen mij er niet onder.

Vanaf nu ben ik een reageerbuis met een gasbrander onder m'n hol: ik kook van inspiratie.

Wee je gebeente, lager volk!

De weg van de spoorweg

Laat me vertellen over een vervoermiddel. Het vervoermiddel kan niet over de grond rijden en ook niet over een weg. Het heeft metalen rails nodig die op een specifieke afstand van elkaar moeten liggen. De rails moeten er altijd liggen, voor het geval dat het vervoermiddel gebruikt zal worden. De rails zetten uit en krimpen in, al naar gelang de temperatuur. Om kromtrekken te voorkomen mogen de railsdelen niet precies op elkaar aansluiten. De ondergrond van de rails moet vlak zijn en niet verzakken. Om de bouten van de rails niet te laten lostrillen wanneer het vervoermiddel langskomt, worden er over het hele traject zware stenen neergelegd. Het vervoermiddel heeft zoveel elektriciteit nodig, dat een accu onvoldoende is en er een heel lang verlengsnoer nodig is. Dat verlengsnoer moet zo worden opgehangen dat het exact horizontaal hangt, zodat de contacten van het vervoermiddel het precies raken. Omdat ook het snoer uitzet en inkrimpt, al naar gelang de temperatuur, moeten er contragewichten opgehangen worden, om de zoveel meter opnieuw. Om het gewicht van draad en contragewicht te dragen worden er om de zoveel meter metalen stellages neergezet.

Je vraagt je af hoe het mogelijk is dat zo'n vervoermiddel, de trein, kan bestaan, zelfs ooit is uitgevonden. Ik kijk altijd met lichte verwondering naar treinrails, vooral verweerde, verlaten rails geven een vervreemdend effect. Het lijkt op een techniek uit lang vervlogen tijden.

Ervan uitgaande dat er vele verschillende werkelijkheden bestaan, vlak naast elkaar, dan denk ik dat de trein maar in een klein deel van deze werkelijkheden zal voorkomen. Het is zo'n zonderlinge uitvinding, dat het meteen van de tekentafel geveegd zou worden als een uitvinder uit onze eeuw ermee op de proppen zou komen. Als de historie maar een pietsje anders gelopen was, dan hadden we de trein gemist. In maar een heel dun laagje in al die werkelijkheden dendert de trein voort, als een buitenissig curiosum.

Via het beeld van de trein en zijn rails sijpelt de sfeer van andere werkelijkheden door en voel je de zeepbellerige dunheid van deze werkelijkheid. Roesten hou je niet tegen.

Update: nieuwe vervoermiddelen doemen op aan de horizon van onze werkelijkheid.



Link: PAL-V

De natuurkundige vier-eenheid

In den beginne was er niets. In het niets is er niets om waar te nemen. Je een denkbeeldige waarnemer voorstellen die het niets waarneemt heeft dan ook weinig zin.

Toen was er één. Stel het voor als een klein bolletje in een lege ruimte. Een denkbeeldige waarnemer ziet het bolletje, maar kan niet vaststellen of het bolletje groot of klein is, want er is niets waarmee het vergeleken kan worden. Is het dichtbij of veraf? Beweegt het? Roteert het? Onmogelijk om vast te stellen.

Toen was er twee. Er zijn twee mogelijkheden: het ene bolletje roteert om het andere bolletje, of ze bewegen naar elkaar toe of van elkaar vandaan. Of het ene bolletje om het andere draait is niet waar te nemen, want er is niets dat als achtergrond kan dienen. Van elkaar af of naar elkaar toe bewegen is niet waarneembaar, aangenomen dat hun diameter oneindig klein is. Een botsing zou een plotselinge overgang naar eenheid betekenen, zonder aankondiging. Rotatie van een bolletje om zijn as zal wel zichtbaar zijn.

Toen was er drie. Nu is rotatie van bolletjes om elkaar zichtbaar. Onderlinge afstanden zijn waarneembaar. Ruimte is niet zichtbaar, want de drie bolletjes zullen zich altijd in een denkbeeldig plat vlak bevinden.

Toen was er vier. Alle normale condities die we kennen van voorwerpen uit de dagelijkse praktijk zijn zichtbaar vanaf vier bolletjes.

In de naam van de Vader, de Moeder, de Zoon en de Heilige Geest: AMEN!

Ariane

Een naam waar ik enthousiast over ben. Dit is de 21e eeuw, maar ik merk er zo weinig van. Hadden alle SF-schrijvers uit de vorige eeuw ongelijk, of zitten wij zelf op een dwaalspoor? Ik denk het laatste. Dit moet de space-age zijn, ja?

Mensen, vooral vrouwen, dienen gehuld in strakke zilverfolie pakjes over straat te gaan terwijl hun ogen naar verre horizonten blikken. Voer gesprekken, niet over dubbele paspoorten, maar over zuurstofatmosferen rond Betelgeuze. Bouw steden volgens sterrenbeelden. Seks met robots? Moet bespreekbaar zijn. Barbarella als de meest gekozen meisjesnaam, naast Ariane.

Want de enige uitweg uit dit tranendal is omhoog. Dat geeft lucht aan het eeuwige wellus-nietus. Het dak eraf van bekrompen schedels. Walk that moon! Het universum als nieuwe religie en onuitputtelijke inspiratiebron voor mode en muziek. Zie daar: de bakermat van een nieuwe cultuur.

Het begin is er. Moge je licht helder schijnen over dit moeras, oh Ariane Wilhelmina Máxima Ines.

Prinses der Nederlanden en daarboven.

Gewenste en ongewenste wanorde

Tijdens een verhuizing gaat de meeste tijd zitten in het op de millimeter vastplakken van banen behang, het op de millimeter rechttimmeren van laminaat en het op de millimeter beschilderen van kozijnen en muren. Het is een volkomen bizar gedragspatroon, maar helemaal geaccepteerd, want geen mens die er raar van opkijkt. Het menselijke brein is blijkbaar allergisch voor chaos in z'n directe omgeving.

Maar waarom vinden we het helemaal in orde dat bijvoorbeeld het houtpatroon van het laminaat chaotisch is?

Misschien omdat wij zijn geëvolueerd omgeven door chaotische patronen in de natuur. De meest voorkomende chaotische patronen, zoals hout, hebben we gelabeld als mooi of ordelijk, zodat we onze behoefte aan orde konden richten op door ons te beïnvloeden gebieden.

Chaos ontstaat wanneer elementen niet ordelijk gerangschikt zijn. Door een verzameling chaotische elementen zelf tot element te verheffen, verdwijnt de chaos. Chaos is daarmee een kwestie van hiërarchie en perceptie.

Dat verklaart een hoop. Niet alleen voor verhuizingen, maar ook voor politieke tegenstellingen. Wat de een als onoverkomelijk en stuitend ervaart, heeft de ander geaccepteerd als element binnen een groter ordelijk geheel.

Straatnaambordpsychologie

We gaan verhuizen. Naar de vogeltjesbuurt. Want alle straatnamen in die wijk zijn ontleend aan vogels: patrijs, fazant, meeuw, vink, nachtegaal, enz. Als we boven over de achtertuintjes turen, zien we overal kooien. We dachten eerst aan nerstfokkerijen, maar het zijn vogelkooien. Zangparkieten, duiven en kippen. Wel toevallig, zo in de vogeltjesbuurt. Zouden vogelaars graag in deze buurt willen wonen? Of leidt een jarenlang verblijf in een vogeltjesbuurt onwillekeurig en automatisch tot een neiging tot pluimveefokkerij? Valt eenzelfde fenomeen ook waar te nemen in andere wijken met andere thema's? Zo ken ik een wapenwijk, waar straatnamen als kogelstraat, geweerlaan en pistoolplein voorkomen. Misschien dat de criminaliteit daar significant hoger is?

Wij woonden vroeger in de geleerdenwijk. Kamerlingh Onnesstraat, Professor van der Waalstraat, Lorentz(transformatie)kade, Ohmstraat, Voltastraat, Snelliusstraat, Einsteinstraat.

Ben ik daarom begonnen met Reageerbuis?